Nghỉ phép năm là quyền lợi mà hầu như công nhân nào cũng có, nhưng không phải ai cũng nắm rõ mình được nghỉ bao nhiêu ngày và những ngày phép chưa dùng thì được tính tiền ra sao. Có người làm 3 năm vẫn tưởng mình chỉ được 12 ngày, có người làm ca độc hại mà không biết mình được nghỉ nhiều hơn đồng nghiệp làm việc nhẹ. Bài viết này giải thích cặn kẽ theo Bộ luật Lao động 2019 để bạn tự đối chiếu với hợp đồng và bảng lương của mình.
Công nhân được nghỉ phép năm bao nhiêu ngày?
Theo Điều 113 Bộ luật Lao động 2019, người lao động làm việc đủ 12 tháng cho một người sử dụng lao động thì được nghỉ phép hằng năm hưởng nguyên lương như sau:
- 12 ngày làm việc đối với người làm công việc trong điều kiện bình thường
- 14 ngày làm việc đối với người lao động chưa thành niên, lao động là người khuyết tật, người làm nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm
- 16 ngày làm việc đối với người làm nghề, công việc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm
Như vậy, với đa số công nhân làm việc bình thường trong khu công nghiệp, con số chuẩn là 12 ngày phép năm. Nhưng nếu công việc của bạn thuộc danh mục nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm — chẳng hạn làm trong môi trường nóng, ồn, hóa chất, bụi kim loại — bạn được nghỉ 14 ngày. Còn với những công việc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm thì con số là 16 ngày.
Điểm cần lưu ý là danh mục nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm do Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội ban hành, chứ không phải công ty tự quyết. Nếu bạn nghi ngờ công việc của mình thuộc diện nặng nhọc mà công ty chỉ cho 12 ngày phép, hãy đối chiếu danh mục này hoặc hỏi phòng nhân sự về căn cứ xếp loại công việc.
Chưa làm đủ 12 tháng thì tính phép năm thế nào?
Không phải ai cũng làm tròn một năm mới có phép. Người lao động làm việc chưa đủ 12 tháng thì số ngày nghỉ phép hằng năm được tính theo tỉ lệ tương ứng với số tháng làm việc. Công thức rất đơn giản:
- Số ngày phép = (số ngày phép chuẩn của bạn : 12 tháng) x số tháng đã làm việc
Ví dụ, bạn làm công việc bình thường, được 12 ngày phép một năm, và đã làm được 6 tháng thì bạn có 6 ngày phép. Nếu bạn làm công việc nặng nhọc được 14 ngày phép một năm và đã làm 9 tháng thì bạn có 10,5 ngày phép, thường được làm tròn theo quy định nội bộ của công ty.
Nhiều công ty cho công nhân mới nghỉ phép ngay sau khi hết thời gian thử việc, số ngày tính theo tỉ lệ tháng làm việc. Cách tính lương thử việc của công nhân cũng có nguyên tắc tương tự, đều dựa trên số ngày công thực tế, nên bạn có thể đối chiếu để tự kiểm tra.
Công nhân nên nộp đơn xin nghỉ phép trước vài ngày làm việc và giữ lại bản đã được duyệt để đối chiếu. (Ảnh minh họa)
Bảng số ngày phép năm theo thâm niên
Đây là phần nhiều công nhân bỏ sót nhất. Theo Điều 114 Bộ luật Lao động 2019, cứ đủ 5 năm làm việc cho một người sử dụng lao động thì số ngày nghỉ phép hằng năm của người lao động được tăng thêm tương ứng 1 ngày. Bảng dưới đây tóm tắt cho công nhân làm công việc bình thường:
- Làm việc dưới 5 năm: 12 ngày phép một năm
- Làm việc đủ 5 năm đến dưới 10 năm: 13 ngày phép một năm
- Làm việc đủ 10 năm đến dưới 15 năm: 14 ngày phép một năm
- Làm việc đủ 15 năm đến dưới 20 năm: 15 ngày phép một năm
- Làm việc đủ 20 năm trở lên: 16 ngày phép một năm
Với công nhân làm công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm, cộng thêm 1 ngày cho mỗi mốc 5 năm thâm niên trên nền 14 ngày. Tương tự, công việc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm cộng thêm trên nền 16 ngày. Chẳng hạn một công nhân làm công việc độc hại đã gắn bó 10 năm với công ty sẽ có 16 ngày phép một năm.
Thâm niên ở đây tính theo thời gian làm việc cho cùng một người sử dụng lao động, không cộng dồn thời gian làm ở công ty khác. Vì vậy, nhảy việc nhiều lần có thể khiến bạn mất phần phép tăng thêm theo thâm niên, đây cũng là một điểm cần cân nhắc khi quyết định gắn bó lâu dài với một nhà máy.
Cách tính tiền cho những ngày phép chưa nghỉ
Không phải năm nào công nhân cũng nghỉ hết phép. Có năm đơn hàng nhiều, công ty đề nghị hoãn phép, hoặc bản thân bạn muốn để dành. Vậy những ngày phép chưa nghỉ có mất không?
Theo khoản 3 Điều 113 Bộ luật Lao động 2019, nếu do thôi việc, bị mất việc làm mà chưa nghỉ hoặc chưa nghỉ hết số ngày nghỉ phép hằng năm thì người sử dụng lao động phải thanh toán tiền lương cho những ngày chưa nghỉ. Ngoài ra, người lao động có thể thỏa thuận với người sử dụng lao động để nghỉ phép hằng năm thành nhiều lần hoặc nghỉ gộp tối đa 3 năm một lần.
Cách tính tiền cho ngày phép chưa nghỉ như sau:
- Tiền một ngày phép = tiền lương theo hợp đồng lao động của tháng liền kề trước khi nghỉ việc, chia cho số ngày làm việc bình thường trong tháng
- Tiền phép chưa nghỉ = tiền một ngày phép x số ngày phép chưa nghỉ
Ví dụ minh họa, tham khảo tại thời điểm viết: một công nhân có mức lương tháng theo hợp đồng là 8.000.000 đồng, tháng làm việc 26 ngày công thì tiền một ngày phép khoảng 307.700 đồng. Nếu khi nghỉ việc bạn còn 5 ngày phép chưa nghỉ, công ty phải trả thêm khoảng 1.538.500 đồng. Đây chỉ là ví dụ minh họa theo mức lương giả định, con số thực tế của bạn phụ thuộc vào lương ghi trong hợp đồng của chính bạn.
Để hiểu rõ tiền lương ngày của mình được tính từ những khoản nào, bạn có thể xem cách bóc tách lương công nhân khu công nghiệp thực nhận bao nhiêu, trong đó phân biệt rõ lương cơ bản, phụ cấp và các khoản tăng ca. Lưu ý là tiền phép năm tính theo lương ngày làm việc bình thường, không cộng thêm tiền tăng ca như cách tính lương tăng ca cho công nhân với các mức 150%, 200% hay 300%.
Đánh dấu rõ những ngày phép đã nghỉ và còn lại trên lịch giúp công nhân không bị tính thiếu tiền phép chưa nghỉ. (Ảnh minh họa)
Nghỉ phép năm có được hưởng phụ cấp và đóng BHXH không?
Trong thời gian nghỉ phép năm, công nhân vẫn hưởng nguyên lương theo hợp đồng lao động, và công ty vẫn phải đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp như bình thường. Đây là điểm khác biệt quan trọng với nghỉ không lương, khi đó cả lương và bảo hiểm đều bị gián đoạn. Mức đóng và quyền lợi của từng loại bảo hiểm trong thời gian nghỉ phép được giải thích cụ thể trong bài về BHXH, BHYT, BHTN cho công nhân đóng như thế nào.
Về phụ cấp, các khoản như phụ cấp chuyên cần, xăng xe hay nhà ở thường gắn với ngày công thực tế đi làm, nên tháng nào bạn nghỉ phép nhiều thì khoản phụ cấp chuyên cần có thể giảm. Ngược lại, phụ cấp độc hại gắn với tính chất công việc thì vẫn được tính theo quy định của công ty. Bạn có thể đối chiếu với bài tổng hợp các khoản phụ cấp của công nhân khu công nghiệp để biết khoản nào của mình bị ảnh hưởng khi nghỉ phép dài ngày.
Thủ tục xin nghỉ phép năm đúng quy định
Để phép năm không bị trừ oan hay tính sai, công nhân nên làm đúng các bước sau:
- Nộp đơn xin nghỉ phép trước cho tổ trưởng hoặc phòng nhân sự theo thời hạn công ty quy định, thường là trước 3 đến 5 ngày làm việc
- Ghi rõ số ngày nghỉ, ngày bắt đầu và ngày kết thúc, lý do nghỉ phép nếu công ty yêu cầu
- Bàn giao công việc cho người thay thế trong thời gian nghỉ để dây chuyền không bị gián đoạn
- Giữ lại bản đơn đã được duyệt hoặc tin nhắn xác nhận để đối chiếu khi có tranh chấp về ngày phép
Người sử dụng lao động có quyền quy định lịch nghỉ phép hằng năm sau khi tham khảo ý kiến của người lao động, nhưng phải thông báo trước cho người lao động biết. Lịch nghỉ phép cần sắp xếp hợp lý, không dồn tất cả công nhân nghỉ cùng lúc khiến sản xuất đình trệ. Nếu công ty từ chối đơn nghỉ phép của bạn nhiều lần mà không có lý do chính đáng, bạn có quyền phản ánh lên công đoàn cơ sở hoặc phòng nhân sự cấp trên.
Những hiểu lầm thường gặp về phép năm
- Phép năm không dùng hết là mất trắng: Không đúng với mọi trường hợp. Khi bạn nghỉ việc mà còn phép chưa nghỉ, công ty bắt buộc phải trả tiền cho những ngày đó. Tuy nhiên, nếu bạn vẫn đang làm việc thì công ty không bắt buộc phải trả tiền thay cho ngày phép, trừ khi có thỏa thuận trong hợp đồng hoặc nội quy lao động.
- Nghỉ phép năm bị trừ lương: Sai. Phép năm là nghỉ hưởng nguyên lương, khác hoàn toàn với nghỉ không lương hay nghỉ việc riêng.
- Công nhân mới chưa có phép: Sai. Người mới vào làm vẫn có phép theo tỉ lệ số tháng làm việc, không phải đợi đủ một năm mới được nghỉ ngày nào.
- Phép năm cộng dồn vô hạn: Không đúng. Luật cho phép nghỉ gộp tối đa 3 năm một lần nếu có thỏa thuận, chứ không cho tích lũy mãi qua nhiều năm.
- Nghỉ phép năm thì mất thưởng chuyên cần cả năm: Tùy quy định từng công ty. Nhiều công ty chỉ trừ chuyên cần của tháng nghỉ phép, không trừ cả năm, nên bạn cần đọc kỹ nội quy lao động trước khi xin nghỉ dài ngày.
Phép năm chưa nghỉ khi nghỉ việc: cần làm gì để nhận đủ tiền?
Khi bạn quyết định nghỉ việc, hãy kiểm tra số ngày phép còn lại trước ngày làm việc cuối cùng. Số ngày này phải được công ty thanh toán cùng với lương tháng cuối và các khoản khác trong thời hạn 14 ngày làm việc kể từ ngày chấm dứt hợp đồng lao động. Nếu công ty không trả hoặc trả thiếu tiền phép, bạn có thể đối chiếu lại với hướng dẫn nghỉ việc ở khu công nghiệp, cách chốt BHXH và lấy lại giấy tờ đầy đủ để đòi đủ quyền lợi của mình trong cùng một lần làm thủ tục, tránh phải quay lại nhiều lần.
Kết luận
Tóm lại, công nhân làm việc bình thường được 12 ngày phép năm, làm công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm được 14 ngày và đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm được 16 ngày. Cứ đủ 5 năm làm việc cho cùng một công ty, bạn được cộng thêm 1 ngày phép. Người chưa làm đủ 12 tháng vẫn có phép tính theo tỉ lệ tháng làm việc. Những ngày phép chưa nghỉ khi nghỉ việc phải được công ty trả tiền theo lương ngày. Nắm rõ các con số này giúp bạn sắp xếp kỳ nghỉ hợp lý và không bị mất quyền lợi chính đáng của mình.
Cùng ngày hôm nay, TimViecLam còn có hai bài cẩm nang liên quan mà công nhân nên đọc kèm: bài giải thích lương tháng 13 khác thưởng Tết thế nào và bài hướng dẫn đóng BHXH theo lương cơ bản hay lương thực nhận. Cả hai bài đều giúp bạn hiểu rõ hơn về thu nhập và quyền lợi của mình ngoài số ngày phép năm.
Nguồn: Điều 113, Điều 114 Bộ luật Lao động 2019. Các con số lương trong ví dụ chỉ mang tính minh họa, tham khảo tại thời điểm viết.