Đi làm trong nhà máy, ai cũng có lúc ốm, nhà có việc gấp, hay đơn giản là muốn nghỉ vài ngày phép năm để về quê. Xin nghỉ đúng cách thì vẫn được hưởng lương, hưởng chế độ bảo hiểm đầy đủ; xin sai cách thì mất tiền, mất phép, thậm chí bị kỷ luật, bị sa thải.Xin nghỉ phép, nghỉ ốm trong nhà máy thế nào? Thủ tục, giấy tờ và những điều công nhân hay mất quyền lợi

Xin nghỉ phép trong nhà máy cần có đơn và chờ duyệt, đừng chỉ báo miệng với tổ trưởng. (Ảnh minh họa)


Công nhân được nghỉ phép năm bao nhiêu ngày?


Theo Điều 113 Bộ luật Lao động 2019, người lao động làm việc đủ 12 tháng cho một người sử dụng lao động thì được nghỉ phép hằng năm hưởng nguyên lương như sau: 12 ngày làm việc đối với công việc trong điều kiện bình thường; 14 ngày làm việc đối với người lao động chưa thành niên, lao động là người khuyết tật, người làm nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm; 16 ngày làm việc đối với nghề, công việc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm. Người làm việc chưa đủ 12 tháng thì số ngày phép năm tính theo tỷ lệ tương ứng với số tháng làm việc thực tế.


Theo Điều 114 Bộ luật Lao động 2019, cứ đủ 5 năm làm việc cho cùng một người sử dụng lao động thì số ngày phép năm được tăng thêm 1 ngày. Với công nhân làm công việc bình thường: dưới 5 năm được 12 ngày; đủ 5 năm đến dưới 10 năm được 13 ngày; đủ 10 năm đến dưới 15 năm được 14 ngày; đủ 15 năm đến dưới 20 năm được 15 ngày; đủ 20 năm trở lên được 16 ngày. Thâm niên tính theo thời gian làm cho cùng một người sử dụng lao động, không cộng dồn thời gian làm ở công ty khác; phép năm có thể nghỉ thành nhiều lần hoặc nghỉ gộp tối đa 3 năm một lần nếu thỏa thuận với công ty.


Lưu ý: phép năm chưa nghỉ hết không tự động được quy ra tiền vào cuối năm. Theo khoản 3 Điều 113 Bộ luật Lao động 2019, chỉ khi thôi việc hoặc bị mất việc làm mà chưa nghỉ hết phép thì công ty mới phải thanh toán tiền những ngày phép chưa nghỉ. Chi tiết cách tính, bạn có thể xem trong bài về "nghỉ phép năm của công nhân được bao nhiêu ngày, bảng theo thâm niên và cách tính tiền phép chưa nghỉ".


Thủ tục xin nghỉ phép năm trong nhà máy


Bước 1: Xem lịch phép của tổ, chuyền trước khi xin. Mỗi tổ, chuyền thường giới hạn số người được nghỉ cùng một ngày, nên hãy hỏi tổ trưởng xem ngày bạn định nghỉ có trùng với nhiều người khác hay rơi vào đợt giao hàng gấp không.


Bước 2: Viết đơn xin nghỉ phép. Đơn theo mẫu sẵn của công ty, nếu không có mẫu thì viết tay cũng được, ghi rõ: họ tên, mã nhân viên, bộ phận, tổ/chuyền, lý do nghỉ, thời gian nghỉ, tổng số ngày nghỉ, người bàn giao công việc thay thế, số điện thoại liên hệ.


Bước 3: Nộp đơn và chờ duyệt. Nộp đơn cho tổ trưởng ký xác nhận rồi chuyển lên quản lý hoặc phòng nhân sự duyệt. Nên xin trước ít nhất 3–7 ngày với phép 1–2 ngày, và trước 1–2 tuần nếu nghỉ dài ngày hoặc nghỉ gộp phép. Trước khi viết đơn, hãy kiểm tra mình còn bao nhiêu ngày phép năm.


Bước 4: Giữ lại một bản đơn đã duyệt và bàn giao công việc. Giữ lại một bản đơn có chữ ký duyệt để đối chiếu khi có tranh chấp về ngày công, và bàn giao đầy đủ công việc đang dở cho người thay thế.


Người làm ca đêm cần xin nghỉ khớp với lịch đổi ca và báo rõ cho tổ trưởng ca để sắp xếp người thay ca. Bạn có thể đối chiếu thêm trong bài về "lương ca đêm của công nhân khu công nghiệp được phụ cấp bao nhiêu, có đáng làm không".Xin nghỉ phép, nghỉ ốm trong nhà máy thế nào? Thủ tục, giấy tờ và những điều công nhân hay mất quyền lợi

Đơn xin nghỉ phép phải ghi rõ lý do, số ngày nghỉ và người bàn giao công việc thay thế. (Ảnh minh họa)


Nghỉ ốm trong nhà máy: giấy tờ nào mới được tính?


Nghỉ ốm có giấy tờ hợp lệ thì được hưởng chế độ ốm đau từ quỹ bảo hiểm xã hội, không bị trừ vào phép năm — nhưng phải có đủ giấy tờ, không phải cứ báo ốm là được.


Theo Điều 25 Luật Bảo hiểm xã hội 2014, người lao động đang đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc được hưởng chế độ ốm đau khi bị ốm đau, tai nạn (không phải tai nạn lao động) mà phải nghỉ việc, với điều kiện phải có xác nhận của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có thẩm quyền theo quy định của Bộ Y tế.


Điều trị ngoại trú (đi khám rồi về nhà): cần có giấy chứng nhận nghỉ việc hưởng bảo hiểm xã hội (bản chính) do cơ sở khám chữa bệnh cấp. Khi đi khám, bạn phải chủ động xin bác sĩ cấp giấy này — bệnh viện thường không cấp lùi ngày nếu bạn khám xong chỉ lấy đơn thuốc rồi về. Điều trị nội trú: cần có giấy ra viện do bệnh viện cấp khi xuất viện. Khám ở phòng khám tư chỉ được chấp nhận nếu phòng khám đó có thẩm quyền cấp giấy chứng nhận nghỉ việc hưởng BHXH.


Theo Điều 27 Luật Bảo hiểm xã hội 2014, cha hoặc mẹ đang đóng bảo hiểm xã hội được nghỉ chăm con dưới 7 tuổi bị ốm: tối đa 20 ngày làm việc/năm nếu con dưới 3 tuổi, 15 ngày nếu con từ 3 đến dưới 7 tuổi. Riêng lao động nữ mang thai có chế độ nghỉ khám thai, nghỉ sinh riêng, không tính chung vào chế độ ốm đau — bạn có thể đọc thêm trong bài về "chế độ thai sản cho công nhân nữ trong KCN, nghỉ 6 tháng được hưởng bao nhiêu tiền".Xin nghỉ phép, nghỉ ốm trong nhà máy thế nào? Thủ tục, giấy tờ và những điều công nhân hay mất quyền lợi

Nghỉ ốm phải đi khám ngay trong ngày và xin giấy chứng nhận nghỉ việc hưởng bảo hiểm xã hội để được hưởng chế độ. (Ảnh minh họa)


Nghỉ ốm được hưởng bao nhiêu tiền?


Mức hưởng theo tháng bằng 75% mức tiền lương đóng bảo hiểm xã hội của tháng liền kề trước khi nghỉ việc; mức hưởng một ngày bằng mức hưởng theo tháng chia cho 24 ngày.


Theo Điều 26 Luật Bảo hiểm xã hội 2014, số ngày nghỉ ốm tối đa trong một năm (tính theo ngày làm việc, không kể lễ, Tết, ngày nghỉ hằng tuần): điều kiện bình thường thì tối đa 30 ngày nếu đóng BHXH dưới 15 năm, 40 ngày nếu đóng từ đủ 15 năm đến dưới 30 năm, 60 ngày nếu đóng từ đủ 30 năm trở lên. Làm nghề nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm thì tối đa 40/50/70 ngày tương ứng. Người mắc bệnh thuộc danh mục bệnh cần chữa trị dài ngày do Bộ Y tế ban hành được nghỉ tối đa 180 ngày (tính cả lễ, Tết, ngày nghỉ hằng tuần); hết 180 ngày mà vẫn tiếp tục điều trị thì được hưởng tiếp ở mức thấp hơn, tối đa bằng thời gian đã đóng bảo hiểm xã hội.


Ví dụ cách tính tiền ốm đau (minh họa, tham khảo tại thời điểm viết): lương đóng BHXH của tháng liền kề trước khi nghỉ là 6.000.000 đồng. Mức hưởng ốm đau theo tháng bằng 75% x 6.000.000 = 4.500.000 đồng; mức hưởng một ngày bằng 4.500.000 / 24 = 187.500 đồng. Nghỉ ốm 5 ngày có giấy chứng nhận của bệnh viện thì được hưởng 5 x 187.500 = 937.500 đồng từ quỹ bảo hiểm xã hội, chi trả thông qua công ty.


Lưu ý: số ngày nghỉ ốm vượt quá số ngày tối đa nêu trên thì những ngày vượt không được hưởng chế độ ốm đau nữa; tiền ốm đau tính trên lương đóng bảo hiểm xã hội, không phải trên tổng thu nhập thực nhận (gồm cả tăng ca, phụ cấp). Muốn biết lương đóng bảo hiểm của mình gồm những khoản nào, bạn có thể đối chiếu trong bài về "BHXH, BHYT, BHTN cho công nhân đóng như thế nào, mức trừ trên lương và quyền lợi từng loại".


Xin nghỉ đột xuất thì làm thế nào?


Ốm đột ngột lúc nửa đêm, người nhà cấp cứu, tai nạn trên đường đi làm — những tình huống này không thể báo trước cả tuần như xin phép năm. Cách xử lý đúng là:


Bước 1: Báo ngay cho tổ trưởng hoặc quản lý trực tiếp trước giờ vào ca. Gọi điện hoặc nhắn tin cho tổ trưởng, quản lý trực tiếp — người chấm công của bạn — trước giờ vào ca càng sớm càng tốt, nói rõ lý do, dự kiến nghỉ mấy ngày và khi nào đi làm lại. Đừng chỉ nhắn vào nhóm chung rồi im lặng, vì tin nhắn trong nhóm rất dễ bị trôi.


Bước 2: Đi khám ngay trong ngày để có giấy tờ. Nếu ốm đau thì phải đi khám ngay trong ngày nghỉ đầu tiên để có giấy chứng nhận nghỉ việc hưởng BHXH, vì bệnh viện chỉ xác nhận số ngày nghỉ kể từ ngày khám. Nhiều người ốm ở nhà tự mua thuốc uống 2–3 ngày rồi mới đi khám, tới lúc nộp giấy thì chỉ được tính chế độ từ ngày đi khám trở đi, còn những ngày trước đó bị tính là nghỉ không phép hoặc nghỉ không lương.


Bước 3: Nộp đơn và giấy tờ bổ sung ngay ngày đầu tiên đi làm lại. Nộp đơn xin nghỉ (ghi rõ lý do đột xuất, ngày nghỉ) kèm giấy tờ chứng minh: giấy chứng nhận nghỉ việc hưởng BHXH, giấy ra viện, hoặc giấy tờ chứng minh sự việc đột xuất. Về quê gấp vì việc gia đình: nếu còn phép năm thì xin phép năm; nếu hết phép thì thỏa thuận với công ty để nghỉ không hưởng lương theo khoản 3 Điều 115 Bộ luật Lao động 2019. Lưu ý: "đột xuất" chỉ được chấp nhận khi có lý do chính đáng và giấy tờ chứng minh; nhắn tin báo ốm rồi không nộp giấy tờ nào thì công ty vẫn có quyền tính những ngày đó là nghỉ không phép.


Nghỉ không phép bị xử lý ra sao?


Nghỉ không phép là nghỉ không báo trước, không có đơn, không có giấy tờ chứng minh — lỗi nghiêm trọng nhất trong các lỗi về nghỉ việc của công nhân.


Mức nhẹ: trừ lương, kỷ luật, mất thưởng. Những ngày nghỉ không phép không được tính lương. Ngoài ra, tùy nội quy lao động, người lao động có thể bị khiển trách, cảnh cáo, trừ điểm chuyên cần, mất thưởng tháng, ảnh hưởng tới việc xét tăng lương và xét chuyển từ thời vụ sang chính thức. Nghỉ không phép cũng không được trừ vào phép năm.


Mức nặng: có thể bị sa thải hoặc chấm dứt hợp đồng. Theo khoản 4 Điều 125 Bộ luật Lao động 2019, tự ý bỏ việc 05 ngày cộng dồn trong thời hạn 30 ngày hoặc 20 ngày cộng dồn trong thời hạn 365 ngày mà không có lý do chính đáng thì công ty có quyền kỷ luật sa thải. Theo điểm e khoản 1 Điều 36, công ty có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động khi người lao động tự ý bỏ việc từ 05 ngày làm việc liên tục trở lên mà không có lý do chính đáng. Lý do chính đáng gồm: thiên tai, hỏa hoạn; bản thân hoặc thân nhân bị ốm có xác nhận của cơ sở khám chữa bệnh có thẩm quyền; các trường hợp khác theo nội quy lao động. Người bị sa thải vì tự ý bỏ việc sẽ không được hưởng trợ cấp thôi việc.


Nếu bạn thấy công ty trừ lương hoặc chậm trả lương không đúng quy định trong những ngày nghỉ của mình, hãy xem hướng dẫn "công nhân bị nợ lương, chậm lương phải làm gì" để biết cách đòi lại quyền lợi đúng luật. Ngày nghỉ không phép không được tính lương, hoàn toàn khác với ngày tăng ca: làm thêm giờ được tính 150% lương ngày thường, làm vào ngày nghỉ hằng tuần 200%, làm vào ngày lễ, Tết 300% — bạn có thể đối chiếu trong bài về "cách tính lương tăng ca cho công nhân, công thức 150% 200% 300% và 2 ví dụ tính tay".


Câu hỏi thường gặp về xin nghỉ phép, nghỉ ốm trong nhà máy


Ốm 1 ngày có cần giấy bệnh viện không? Muốn hưởng chế độ ốm đau thì bắt buộc phải có giấy chứng nhận nghỉ việc hưởng BHXH hoặc giấy ra viện, dù chỉ nghỉ 1 ngày. Nếu không có giấy, công ty thường tính ngày đó là nghỉ phép năm (nếu còn phép) hoặc nghỉ không lương.


Nghỉ ốm có bị trừ phép năm không? Không. Nếu có đủ giấy tờ hợp lệ thì những ngày nghỉ ốm được tính theo chế độ ốm đau của BHXH, hoàn toàn không trừ vào phép năm. Chỉ khi bạn xin phép năm cho ngày ốm thì mới bị trừ phép.


Xin nghỉ đột xuất qua Zalo có được tính là đã xin phép không? Nhắn tin qua Zalo, gọi điện chỉ là bước báo tin để tổ trưởng sắp xếp người thay ca, chưa phải là thủ tục xin phép hoàn chỉnh. Bạn vẫn phải nộp đơn xin nghỉ kèm giấy tờ chứng minh khi đi làm lại.


Nghỉ việc riêng như cưới hỏi, tang lễ thì xin thế nào? Theo Điều 115 Bộ luật Lao động 2019, bạn được nghỉ việc riêng hưởng nguyên lương khi bản thân kết hôn (3 ngày), con kết hôn (1 ngày), cha mẹ, vợ chồng hoặc con qua đời (3 ngày) — chỉ cần thông báo trước, không trừ vào phép năm. Ông bà, anh chị em ruột qua đời hoặc cha mẹ, anh chị em ruột kết hôn thì được nghỉ không hưởng lương 1 ngày, cũng chỉ cần thông báo trước.


Kết luận


Tóm lại, chỉ cần nhớ 4 nguyên tắc: phép năm thì xin trước bằng đơn và chờ duyệt; ốm đau thì đi khám ngay và lấy giấy chứng nhận nghỉ việc hưởng BHXH; đột xuất thì báo ngay cho tổ trưởng trước giờ vào ca rồi bổ sung giấy tờ khi đi làm lại; tuyệt đối không nghỉ không phép nhiều ngày.


Ngày nghỉ được tính đúng thì lương không bị trừ oan, chế độ bảo hiểm được hưởng đủ, hồ sơ lao động cũng sạch để sau này xét tăng lương hay xét lên chính thức. Nếu bạn đang muốn chuyển từ công nhân chuyền sang vị trí văn phòng trong khu công nghiệp, có thể tham khảo "việc làm nhân viên thu mua trong KCN" để biết yêu cầu và thu nhập của vị trí này.


Nguồn: Điều 36, Điều 113, Điều 114, Điều 115 và Điều 125 Bộ luật Lao động 2019; Điều 25, Điều 26 và Điều 27 Luật Bảo hiểm xã hội 2014; Điều 66, Điều 67 Nghị định 145/2020/NĐ-CP. Các con số lương trong ví dụ chỉ mang tính minh họa, tham khảo tại thời điểm viết.